Dolnoserbske wugronjenje

Wó tom boce

Pórucenje k dolnoserbskemu wugronjenju jo jaden z wuslědkow projekta Produkcija a integracija zukowych datajow do DNWja. Póstupowanje pśi projekśe wopisujo Fabian Kaulfürst w artiklu Pśinosk k dolnoserbskej ortoepiji na zakłaźe projekta awdijowych datajow za nimsko-dolnoserbski internetowy słownik. Artikel a w njom pomjenjone žrědła k dolnoserbskej ortoepiji (gl. sekcija Žrědła) twórje zakłady na tom boce pśedstajonych pokazkow.

Pód internetoweju adresu http://dolnoserbski.de/ (resp. http://niedersorbisch.de/) prezentěrujo chóśebuska wótnožka Serbskego instituta južo žedne lěta dolnoserbske rěcne resurse. Nejwažnjejša z nich za wobchowanje rěcy jo drje Nimsko-dolnoserbski Słownik (DNW – Deutsch-Niedersorbisches Wörterbuch). Manuskript togo aktiwnego słownika wopśimjejo mjaztym něźi 91 000 lematow (staw: september 2018), wót kótarychž jo južo wěcej ako 80 000 online pśistupnych. Z toś tym bokom dopołnijo se našo pórucenje wó informacije wó wugronjenju dolnoserbskich słow. Ortoepiske pokazki dejali byś lažko pśistupne teke za wužywarjow słownika bźez rěcywědneje slězyny. Togodla jo se rozsuźiło, stajiś je k dispoziciji we formje zukowych nagrawanjow a nic pisnje we fonetiskej transkripciji.

W napśeśiwku k ortografiskim pšawidłam feluju cełkowne ortoepiske pšawidła za dolnoserbsku rěc. To jo se wopokazało ako zadora pśi pśigótowanju ako teke pśi pósuźowanju zukowych nagrawanjow. Wob cas nagrawanjow a pśi analyzy zukowych datajow jo se pokazało, až su měli někotare z wuzwólonych – rěcneje situacije dolnoserbšćiny dla njemaminorěcnych – cytarjow njeźiwajucy na dobre rěcne znaśa problemy z korektneju dolnoserbskeju fonetiku (gl. Kaulfürst 2019, b. 3-4). Zwěsćone śěžkosći pśi wugronjenju a njejasnosći su na tom boce zespominane. Korektne wugronjenje jo wopisane a ze zukowymi nagrawanjami ilustrěrowane. Pśi tom se teke zuki dolnoserbskeje rěcy systematiski pśedstajaju. Jo se rozsuźiło, až buźo za to ortografiski system wuchadnišćo: Kuždemu pismikoju su se pśirědowali wótpowědne zuki wótwisujucy wót pozicije w słowje abo saźe. Ten rozsud jo był notny, dokulaž felujo doněnta (nanejmjenjej za standardnu rěc) aktualne wědomnostne wopisanje dolnoserbskego systema fonemow. Mimo togo jo pśistup pśez pismiki za wužywarjow bźez linguistiskego wukubłanja lažčejšy a lěpjej rozymliwy.

Dej se wuzwignuś, až póśěgujo se wopisanje pśedewšym na wugronjenje indigenych dolnoserbskich słow. Dolnoserbšćina drje ma wjeliku licbu wupóžycenjow, wósebnje z nimšćiny, jich wugronjenje pak njedajo se cesto z jasnymi pšawidłami póstajiś.

Projekt jo se spěchował wót Załožby za serbski lud, kótaraž dostawa lětnje pśipłaśonki z dankowych srědkow na zakłaźe góspodaŕskich planow, wobzamknjonych wót wótpósłańcow Zwězkowego sejma, Krajnego sejma Bramborskeje a Sakskego krajnego sejma.

Žrědła

K dolnoserbskej ortoepiji

  • Kaulfürst, Fabian: Pśinosk k dolnoserbskej ortoepiji na zakłaźe projekta awdijowych datajow za nimsko-dolnoserbski internetowy słownik w: Lětopis, b. 3-41. Bautzen 2019
  • Hannusch, Erwin: Niedersorbisch. Praktisch und verständlich (2. nakład). Bautzen 2009
  • Starosta, Manfred: Dolnoserbsko-nimski słownik. Niedersorbisch-deutsches Wörterbuch. Bautzen 1999
  • Hannusch, Erwin: Niedersorbisch. Praktisch und verständlich (1. nakład). Bautzen 1998
  • Starosta, Manfred: Niedersorbisch schnell und intensiv 1. Lehrbuch für Fortgeschrittene und sorabistisch Interessierte. Bautzen 1991
  • Janaš, Pětr: Niedersorbische Grammatik für den Schulgebrauch. Bautzen 1984
  • Starosta, Manfred: Niedersorbische Orthographie und Interpunktion. Regeln. (2., wobźěłany nakład). Bautzen 1982
  • Sorbischer Sprachatlas = Serbski rěčny atlas. Bautzen wót 1965
  • Schwela, Gotthold: Lehrbuch der Niederwendischen Sprache. Erster Teil: Grammatik. Heidelberg 1906

K fonologiji a fonetice

  • DDG: Wöllstein, Angelika; Dudenredaktion (wud.): Duden. Die Grammatik: unentbehrlich für richtiges Deutsch. (9., dopołnje pśeźěłany a aktualizěrowany nakład). Berlin 2016
  • LdS: Bußmann, Hadumond (wud.): Lexikon der Sprachwissenschaft. (tśeśi, aktualizěrowany a rozšyrjony nakład). Stuttgart 2002 (dalej: LdS)
  • DAW: Krech, Eva-Maria et al.: Deutsches Aussprachewörterbuch. Berlin/New York 2010

Slěźeński material k pśirownowanju

Wobźěłanje

Rěcywědne zakłady
Fabian Kaulfürst
Awtorstwo tekstow
Fabian Kaulfürst, Joanna Szczepańska
Koncepcija boka
Hauke Bartels, Fabian Kaulfürst, Joanna Szczepańska, Marcin Szczepański
Pśełožk do dolnoserbšćiny
Jan Měškank, Fabian Kaulfürst, Joanna Szczepańska
Skóńcna redakcija
Fabian Kaulfürst
Techniska realizacija
Marcin Szczepański
Pśigótowanje zukowych nagraśow
Katja Atanasowa, Fabian Kaulfürst, Jan Měškank, Joanna Szczepańska, Marcin Szczepański

Wašnja citěrowanja

Kaulfürst, Fabian / Szczepańska, Joanna: Dolnoserbske wugronjenje – Niedersorbische Aussprache. Wózjawjenje w interneśe (staw: 15.05.2019) pód: http://www.dolnoserbski.de. [datum wótwołanja].

Pšašanja – póstarki – kritika

Wopśimjeśe boka buźo w pśichoźe dalej wuwijane a wudopołnjane, ewentualne zmólki budu se korigěrowaś.

Na kóńcu kuždego boka jo dypk »kontakt« z linkom na e-mailowu adresu Serbskego instituta (Chóśebuska wótnožka). Cośo-lic se na něco pšašaś, abo k jadnotliwym artiklam něco pśispomnjeś, wužywajśo pšosym toś tu móžnosć za kontaktěrowanje.

Wuwiśe boka

2019.05.14
korektury sekcije Wó tom boce, dodane někotare zukowe nagraśa, dalšne małe korektury
2019.05.06
spśistupnjenje prědneje wersije w interneśe